Został ustanowiony w 2008 r. Jego celem jest propagowanie wiedzy na temat autyzmu i budowanie wrażliwości społecznej w tym zakresie.

Puzzel jako symbol autyzmu pojawił się w 1963 r. – wymyśliła go organizacja National Autistic Society. Chciano w ten sposób zasugerować, że osoby z autyzmem cierpią z niewyjaśnionego powodu.

Autyzm to całościowe zaburzenie rozwoju, atypowa specyfika rozwoju układu nerwowego, która wpływa na sposób, w jaki jednostka komunikuje się, zachowuje i oddziałuje z innymi ludźmi. Osoby z autyzmem często mają trudności w nawiązywaniu kontaktów społecznych, rozumieniu języka i emocji innych osób, oraz mogą wykazywać stereotypowe wzorce zachowań i zainteresowania.

Autyzm jest spektrum zaburzeń, co oznacza, że objawy i ich nasilenie mogą być bardzo różne u różnych osób. Niektórzy ludzie z autyzmem mają problemy z komunikacją werbalną i niewerbalną, podczas gdy inni mogą mówić płynnie, ale mieć trudności z czytaniem i interpretacją mowy innych osób. Niektórzy z kolei wykazują powtarzające się ruchy ciała, a inni wykazują szczególne zainteresowania lub obsesje.

Nie ma jednej przyczyny autyzmu, ale istnieją badania sugerujące, że czynniki genetyczne i środowiskowe mogą odgrywać rolę w jego rozwoju. Chociaż autyzm nie jest uleczalny, istnieją różne terapie, które mogą pomóc osobom z autyzmem w nauce umiejętności społecznych i radzeniu sobie z objawami.

ASD często współwystępuje z innymi zaburzeniami, dlatego możemy rozpoznawać zaburzenie łącznie z: dobrze znanymi medycznymi lub genetycznymi zaburzeniami lub ekspozycją na znany czynnik środowiskowy, z innymi zaburzeniami neurorozwojowymi, psychicznymi lub behawioralnymi.

Oto kilka sygnałów na które powinniśmy zwracać uwagę u dziecka:

• unikanie kontaktu wzrokowego, gestów, ekspresji twarzy, pozycji ciała w relacjach,
• ograniczone zainteresowanie kontaktem społecznym, np. niereagowanie na osoby przebywające w pobliżu lub próbujące nawiązać z pacjentem kontaktu
• brak zainteresowań typowych dla wieku, a często te wąskie, nietypowe, fascynacje czymś
• nie zrozumienie i nie potrafienie dostosowania zachowania do sytuacji
• problemy z porozumiewaniem się mową
• opór przed zmianą
• wrażenie braku empatii, brak zainteresowania innymi
• stereotypowe i powtarzalne zachowania, w tym proste motoryczne stereotypie (np. machanie rękoma), powtarzalne używanie przedmiotów (np. kręcenie kółkami samochodu) lub powtarzalną mowę

Diagnoza

Diagnoza w kierunku ASD może być przeprowadzona w każdym wieku. Najwcześniejsze rozpoznania są stawiane ok. 18-24m.ż. U młodszych dzieci diagnoza obarczona jest większym błędem. W czasie procesu diagnostycznego powinni uczestniczyć różni specjaliści, w tym: psychiatra dzieci i młodzieży ,psycholog, pedagog i/lub neurologopeda i/lub inny specjalista posiadający doświadczenie w diagnozowaniu pacjentów z ASD.

Proces  diagnostyczny  powinien  obejmować:

1. przeprowadzenie wywiadu z rodzicem/opiekunem
2. obserwacja dziecka/nastolatka w sytuacjach swobodnych i zadaniowych
3. informacje o funkcjonowaniu pacjenta w różnych środowiskach (w tym informacje ze szkoły, obserwacja na terenie szkoły, wykorzystanie materiału filmowego przygotowanego przez rodziców obrazujących codzienne funkcjonowanie pacjenta w różnych sytuacjach, w tym sytuacjach społecznych, w przypadku nastolatków może być wykorzystany „materiał audio”),
4. u dzieci poniżej 5 r.ż. – diagnoza funkcjonalna, u dzieci powyżej

5 r.ż. – ocena poziomu rozwoju intelektualnego,

5. podsumowanie i przekazanie informacji zwrotnych z przeprowadzonej diagnozy, przedstawienie dalszego postępowania – np. pokierowanie do miejsc prowadzących terapię, uzyskanie orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego; czynności te jako wynik wspólnej pracy zespołu (lekarz, psycholog, pedagog)

Leczenie opiera się na oddziaływaniach terapeutycznych, których celem jest poprawa funkcjonowania dziecka, a przez to: obniżenie nasilenia objawów osiowych, zwiększenie samodzielności pacjenta. Oddziaływania terapeutyczne uzależnione są od wieku dziecka, głębokości deficytów funkcjonowania, obejmują: psychoedukację rodziców, warsztaty dla rodziców, Treningi Umiejętności Społecznych (TUS), terapię logopedyczną (w zależności od potrzeb pacjenta), stymulację rozwoju w zakresie: funkcjonowania społecznego, komunikacji, rozwijania teorii umysłu, rozszerzania sposobów radzenia sobie ze stresem. Wspólnymi elementami modyfikacji behawioralnych i środowiskowych jest dostosowanie wymagań i przystosowanie otoczenia do możliwości dziecka.

Autyzm u dorosłych to ciągle niedoceniany i często niediagnozowany problem. Zwykle myśli się o autyzmie jako o zaburzeniu rozwoju dziecięcego, ale wiele osób z autyzmem może nie być zdiagnozowanych aż do dorosłości. Osoby dorosłe z autyzmem mogą mieć trudności w zakresie relacji społecznych, komunikacji, radzenia sobie z zmianami, a także mogą mieć ograniczone lub intensywne zainteresowania.

Wiele osób z autyzmem dorosłych zdobywa kwalifikacje, zdolności i doświadczenie zawodowe, ale może mieć trudności w nawiązywaniu kontaktów z innymi ludźmi i w radzeniu sobie w zmieniającym się środowisku pracy. Mogą również potrzebować wsparcia w zarządzaniu codziennymi obowiązkami, takimi jak utrzymywanie czystości, gotowanie i planowanie.

Diagnoza autyzmu u dorosłych wymaga zwykle dokładnego wywiadu z pacjentem i jego rodziną, a także testów neuropsychologicznych. Terapia zachowawcza, terapia mowy i terapia sensoryczna są często stosowane u dorosłych z autyzmem, aby pomóc im radzić sobie z trudnościami w komunikacji, radzeniu sobie ze stresem i w nawiązywaniu kontaktów społecznych.

Małgorzata Stożek