Jak wspierać przedszkolaka w rozmowie o śmierci?

Rozmowy na temat śmierci i odchodzenia są trudne dla każdego z nas, zwłaszcza gdy żegnamy kogoś, kto był nam bardzo bliski. Jest to jednak temat niezwykle ważny. Chronienie dziecka przez udawanie, że śmierć nie istnieje, nie jest pomocne. Kluczowe jest, aby podchodzić do tej rozmowy z ogromną wrażliwością, zawsze brać pod uwagę emocje Waszego malucha i  okazywać zrozumienie dla jego reakcji.

Jak przedszkolak rozumie śmierć?

Zrozumienie pojęcia śmierci zmienia się wraz z wiekiem.

• Dzieci w wieku przedszkolnym najczęściej myślą, że śmierć jest czymś chwilowym i  odwracalnym.
• Dla nich śmierć może oznaczać, że ktoś po prostu „odszedł” lub „poszedł spać” i  niedługo wróci.
• Dlatego tak ważne jest, aby w prosty i delikatny sposób tłumaczyć dziecku, że śmierć jest trwała i nieodwracalna. To naturalna, choć bardzo smutna, część życia.

Dlaczego tak trudno nam o tym mówić?

To zrozumiałe, że jako rodzice, możecie mieć opory przed tą rozmową.

• Najczęściej wynika to z lęku – nie chcemy traumatyzować dziecka ani wprowadzać go w stan niepokoju.
• Czasem trudność wynika z faktu, że my sami zmagamy się z żałobą lub własnym strachem przed śmiercią.
• Pamiętajmy, że aby móc skutecznie wspierać dziecko, warto najpierw zadbać o siebie i  swoje emocje.

Mimo tych obaw, rozmowa dostosowana do wieku dziecka jest konieczna. Pomaga ona zrozumieć, że śmierć jest częścią życia i pozwala dziecku rozwijać zdrowe strategie radzenia sobie z emocjami po stracie.

Praktyczne wskazówki: Jak rozmawiać?

Gdy odchodzi ktoś bliski, warto pamiętać o kilku zasadach:

1. Szczerość i prostota Mówcie otwarcie, że ktoś bliski zmarł, dostosowując przekaz do wieku dziecka. Używajcie prostych, zrozumiałych słów. Aby wyjaśnić to w sposób konkretny, ale nieprzerażający, można powiedzieć, że śmierć oznacza tyle, co zatrzymanie serca – serce już nie bije, nie stuka, zatrzymało się. Bardzo ważne: unikajmy mówienia, że ktoś „zasnął”, by dzieci nie zaczęły bać się własnego zasypiania. Mówiąc o zatrzymanym sercu, w łatwy sposób możecie pokazać dziecku, że wasze i  jego serca wciąż biją – wystarczy położyć dłoń na piersi lub przyłożyć do niej ucho.
2. Czas na pytania Dajcie dziecku przestrzeń na zadawanie pytań i wyrażanie swoich uczuć. Odpowiadajcie zgodnie z prawdą, ale na poziomie, który dziecko jest w stanie zrozumieć.
3. Akceptacja emocji (swoich i dziecka) Dzieci, nawet jeśli nie do końca rozumieją sytuację, również głęboko przeżywają stratę. Mówcie otwarcie o swoich emocjach (smutku, tęsknocie) i nazywajcie to, co dziecko może czuć (smutek, złość, strach). Zachęcajcie je, by mówiło o swoich uczuciach i nigdy ich nie bagatelizujcie. Akceptujcie, bądźcie obok i wspierajcie.
4. Wasza obecność To Wy, jako Rodzice czy opiekunowie, dajecie dziecku największe wsparcie. Bądźcie obecni, słuchajcie, pocieszajcie i zapewniajcie, że jesteście obok, by pomóc. Nie negujcie tego, co dziecko wyraża.
5. Cierpliwość Zrozumienie śmierci to proces. Każde dziecko jest inne i potrzebuje czasu, by poradzić sobie z emocjami. Zachowajcie cierpliwość.

Trudne emocje: Zwróćcie uwagę na poczucie winy

Dziecko w żałobie może doświadczać wielu emocji, których samo nie rozumie. Mogą to być szok, smutek, złość, lęk, przygnębienie, zaskoczenie, a także poczucie winy.

To ostatnie uczucie bywa szczególnie trudne. Podobnie jak dorośli, maluch może czuć się winny, np. że nie zdążył powiedzieć zmarłej osobie, jak bardzo ją kocha. W takiej chwili kluczowe jest, by zapewnić dziecko, że śmierć bliskiej osoby nie jest w żaden sposób wynikiem jego działań czy myśli. Skupcie się wtedy na pozytywnych wspomnieniach i uczuciach, jakie łączyły dziecko ze zmarłą osobą.

Kiedy szukać pomocy?

Rozmowa o śmierci jest trudnym doświadczeniem dla obu stron. Jeśli czujecie, że sami potrzebujecie wsparcia w tym, jak przeprowadzić dziecko przez ten proces, lub jeśli zauważycie, że trudne emocje u dziecka utrzymują się bardzo długo, warto skorzystać z  pomocy psychologa.