Pedagog specjalny: Małgorzata Stożek

ROZWÓJ MOWY I KOMUNIKACJI U DZIECI

Norma a różnorodność rozwoju mowy i komunikacji

Różnice indywidualne

Każde dziecko rozwija się w swoim tempie – to jedna z podstawowych zasad rozwojowych. Norma rozwojowa to szerokie spektrum – nie każde dziecko musi rozwijać się według „książkowego kalendarza”.

Ważne, aby patrzeć nie tylko na to, ile słów dziecko mówi, ale też na to, jak komunikuje się z otoczeniem: czy rozumie, reaguje, pokazuje, gestykuluje, nawiązuje kontakt.

Dlatego ważne jest, aby patrzeć na rozwój dziecka w kontekście całego obrazu, a nie jednego, izolowanego zachowania.

Granice „normy” a naturalne opóźnienia

Norma rozwojowa to przedział, w którym mieszczą się typowe zachowania większości dzieci. Nie jest to jedna „sztywna data”, lecz przedział czasowy. Przykład:

– pierwsze słowa pojawiają się zwykle między 12. a 18. miesiącem,

– łączenie słów w proste zdania – około 2. roku życia,

– intensywny rozwój słownika – około 3–4. roku życia.

Dziecko, które zaczyna mówić „na końcu widełek czasowych”, ale rozwija inne umiejętności prawidłowo (np. rozumie polecenia, wskazuje, komunikuje się gestem), może być wciąż w normie.

Mówimy wtedy o opóźnieniu fizjologicznym – czyli naturalnym, mieszczącym się w różnorodności rozwoju.

Czego nie należy mylić z zaburzeniem?

Późny start, ale dobra komunikacja.

Dziecko mówi niewiele słów, ale:

– rozumie proste polecenia („daj misia”, „chodź tutaj”),

– reaguje na swoje imię,

– pokazuje palcem, gestykuluje,

– stara się komunikować emocje.

Różnice temperamentu

Dzieci bardziej introwertyczne mówią mniej, ale za to dużo obserwują. Ekstrawertyczne –

produkują wiele dźwięków, nawet jeśli nie są jeszcze poprawne.

Dwujęzyczność

U dzieci wychowywanych w dwóch językach mowa może rozwijać się wolniej, ale w dłuższej perspektywie dwujęzyczność jest ogromnym atutem. To nie jest zaburzenie, lecz naturalne zjawisko.

Styl komunikacyjny

Jedne dzieci wolą mówić krótkimi słowami, inne od razu próbują tworzyć dłuższe zdania. Styl komunikacji nie zawsze świadczy o problemie – czasem to po prostu różnica indywidualna.