Drodzy Rodzice!

W codziennych przedszkolnych przygodach (a także i w tych domowych) nie da się uniknąć konfliktów. Zabranie zabawki czy przypadkowe popchnięcie to naturalne elementy nauki życia w grupie. Często odruchowo zwracamy wtedy uwagę dziecku: „Powiedz przepraszam”. Czy jednak samo słowo wystarczy, by maluch zrozumiał, co się stało? Jak nauczyć dzieci, że przepraszanie jest istotne dla budowania zdrowych relacji? Dlaczego właściwe przepraszanie jest tak ważne?

Wyobraźmy sobie taką sytuację (imiona dzieci przypadkowe, wymyślone na potrzebę sytuacji): Jaś biegnie przez salę i przypadkowo uderza w ramię Kasię, która w skupieniu budowała wysoką wieżę z klocków. Wieża rozpada się w drobny mak, a Kasia wybucha płaczem. Jaś zatrzymuje się, patrząc na to z mieszanką zdziwienia i lęku.

Jak uczyć mądrego przepraszania?

Wyobraźmy sobie taką sytuację: Jaś biegnie przez salę i przypadkowo uderza w ramię Kasię, która w skupieniu budowała wysoką wieżę z klocków. Wieża rozpada się w drobny mak, a Kasia wybucha płaczem. Jaś zatrzymuje się, patrząc na to z mieszanką zdziwienia i lęku.

Jako psycholog pracujący z dziećmi w przedszkolu chciałabym pokazać, jak wykorzystać ten moment, by zamienić proste hasło w wartościową lekcję empatii za pomocą Modelu 4 Kroków.

1. Zauważenie emocji (Empatia): „Jasiu, popatrz na Kasię. Ma smutną buzię i płacze, bo jej wieża się przewróciła”. Pomagamy dziecku odczytać sygnały płynące od drugiej osoby.
2. Nazwanie odpowiedzialności: Opisujemy fakt bez oceniania: „Kiedy biegłeś, potrąciłeś klocki Kasi i dlatego one upadły”. To pokazuje związek przyczynowo-skutkowy.
3. Wyjaśnienie sensu (Dlaczego to ważne?): Tłumaczymy dziecku, że warto przeprosić, żeby Kasia wiedziała, że nie chciałeś zrobić jej przykrości (słowa należy dobrać do umiejętności i możliwości dziecka). Możesz powiedzieć: „Kasiu, przepraszam, nie chciałem zepsuć Twojej wieży. Lubię się z Tobą bawić”. Dzięki temu dziecko rozumie, że przeprosiny to sposób na „naprawienie” serduszka kolegi/koleżanki. A dla nas to krok do efektywnego budowania i utrzymywania relacji rówieśniczych.
4. Zadośćuczynienie (Naprawa): Pytamy: „Co możesz teraz zrobić, żeby Kasia poczuła się lepiej? Może pomożesz jej odbudować wieżę albo podasz klocki?”.

Pamiętajmy – modelowanie jest kluczowe

Dzieci uczą się przez obserwację. Kiedy my, dorośli, popełnimy błąd (np. zapomnimy o  obietnicy), przeprośmy własne dziecko w podobny sposób. Pokazujemy im wtedy, że każdy ma prawo do błędu, ale każdy ma też moc, by go naprawić i zadbać o drugą osobę.

Przepraszanie jest ważne, ponieważ naprawia relacje, odbudowuje zaufanie, uczy odpowiedzialności i rozwija samoświadomość, pozwalając uznawać błędy i naprawiać wyrządzone krzywdy; szczere przeprosiny są fundamentem do utrzymania harmonii, głębszego porozumienia i pokazują dojrzałość emocjonalną, zapobiegając narastaniu konfliktów. Ponadto buduje poczucie sprawczości, posiadanych kompetencji oraz wzmacnia samoocenę: „Wiem, że źle zrobiłem/łam, ale mogę to naprawić i wiem jak!” A dziecko, które czuje, że MA MOC, może zdziałać wiele dobrego. Pamiętajmy, że nauka słowa „przepraszam”, to nie tylko wytrenowane wykorzystanie danego słowa w odpowiedniej sytuacji. Żeby proces miał sens, to dziecko powinno uczyć się przede wszystkim przyjmowania odpowiedzialności za to, co zrobiło i  powinno zrozumieć najpierw dlaczego przeprasza. Wyjaśniajmy więc wspólnie trudne sytuacje z naszymi pociechami, by pomóc zrozumieć błąd i nauczyć wartości naprawiania tych błędów.

Zapraszam do wspólnego budowania świata, w którym dzieci potrafią nie tylko przepraszać, ale przede wszystkim zaczynają rozumieć i wspierać siebie nawzajem.

Aneta Osińska